6 اکتبر ۲۰۲۵ - یک روش جدید برای تصویربرداری میکروسکوپی از شبکیه ی زنده ی موش از طریق چشم، به پژوهشگران این امکان را می دهد که واکنش سلول های مغزی به بیماری و درمان را ثبت کنند. این فناوری که توسط دانشگاه کوبه توسعه یافته است، نسبت به روش های پیشین کاربردی تر است و نوید پیشرفت در پژوهش و درمان بیماری های مرتبط با بینایی را می دهد.
دکتر تاچیبانا یوشیهیسا، نوروفیزیولوژیست دانشگاه کوبه، گفت: «رتینوپاتی دیابتی، یکی از انواع بیماری های چشمی مرتبط با دیابت، از علل اصلی نابینایی در سراسر جهان به شمار می رود. ما می دانیم که کاهش بینایی ناشی از آسیب به رگ های خونی شبکیه است، اما پژوهش های اخیر نشان داده اند که ناهنجاری های نورونی و ایمنی پیش از آسیب عروقی آغاز می شوند».
او ادامه داد: «به ویژه میکروگلیاها- سلول های ایمنی مقیم در شبکیه که به طور مداوم محیط خود را پایش می کنند- در صورت بروز ناهنجاری، التهاب را آغاز می کنند. اما به دلیل دشواری مشاهده ی رفتار آن ها در موجود زنده، نقش شان تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده بود».
سیستم های میکروسکوپی رایج یا نیازمند مهارت های فنی پیشرفته برای اصلاح اعوجاج تصویر هستند، یا با فناوری های در دسترس نمی توانند تصاویر زنده با وضوح بالا ارائه دهند. به همین دلیل، تیم دکتر تاچیبانا فناوری جدیدی طراحی کرد که شامل دستگاه تثبیت سر، لنزهای تماسی سفارشی و یک لنز شیئی خاص اما تجاری است.به گفته ی دکتر تاچیبانا، این روش امکان مشاهده ی واضح و بلند مدت شبکیه ی زنده را تا حد ثبت حرکات بسیار جزئی میکروگلیاها فراهم می کند».
در مقاله ی منتشرشده در نشریه ی PNAS، تیم دکتر تاچیبانا گزارش دادند که روش جدید شان امکان شناسایی افزایش تحرک میکروگلیاها در موش های دیابتی را فراهم کرده است- نشانه ای از افزایش فعالیت پایشی، پیش از آن که آسیب بافتی قابل مشاهده باشد.
دکتر تاچیبانا توضیح داد: این پدیده در مشاهدات رایج روی نمونه های غیرزنده نادیده گرفته شده بود. با این حال این پدیده یافته ای مهم است که دیدگاه تازه ای برای درک پاتولوژی رتینوپاتی دیابتی ارائه می دهد».
تیم او همچنین اثر داروی دیابت لیراگلوتاید را بر میکروگلیاها بررسی کرد. آن ها دریافتند که در موش های دیابتی، فعالیت بیش از حد میکروگلیاها به حالت طبیعی بازمی گردد، اما در موش های سالم نیز فعالیت این سلول ها کاهش می یابد. جالب آن که این دارو سطح قند خون را در موش های سالم تغییر نمی دهد.دکتر تاچیبانا گفت: «این یافته نشان می دهد که لیراگلوتاید از طریق مکانیسمی که مستقیماً رفتار میکروگلیاها را تنظیم می کند، عمل می نماید. یعنی اثر دارو بر سلول های ایمنی مستقل از اثرش بر متابولیسم گلوکز بوده است، که نکته مهمی است، زیرا نشان می دهد لیراگلوتاید ممکن است از طریق مسیرهای غیرگلوکزمحور بر التهاب شبکیه تاثیر بگذارد».
دستیابی به چنین بینش هایی، از طریق توانایی مشاهده ی مستقیم رفتار سلول ها در موجود زنده، توسعه ی درمان های جدید تسهیل می شود.
دکتر تاچیبانا گفت: انتظار داریم این فناوری در سایر بیماری های شبکیه مانند گلوکوم و دژنراسیون ماکولا مرتبط با سن نیز مفید باشد. اما این پژوهشگر دانشگاه کوبه هدفی فراتر را نیز دنبال می کند.او افزود: «نابینایی ناشی از بیماری های چشمی دیابتی یک چالش جهانی جدی است. امیدواریم فناوری ما بتواند در محیط های بالینی به عنوان یک روش تشخیصی غیرتهاجمی به کار گرفته شود، و چشم را به پنجره ای برای شناسایی بیماری های سیستمیک بدل کند».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-10-retinal-imaging-mice-reveals-early.html